ArtikelenRouwen en herdenken'Ballingschap wordt veroorzaakt door vergeten, in gedenken ligt het geheim van de verlossing'.
Rabbi Israël Baal Sjem-Tov
Een uitvaart 'tussen kerk en niets' Het omgaan met afscheid nemen, sterven en dood is in onze samenleving aan het veranderen. Steeds vaker zie je dat mensen zelf actief betrokken willen zijn bij de manier waarop ze afscheid van hun overledene gaan nemen. Vol overtuiging worden eigen beslissingen genomen: hoe vullen we de laatste dagen in? Op welk moment laten we anderen van onze overledene afscheid nemen? Zijn er ook 'mooie' doodskisten? Welke muziek vertolkt onze gevoelens van woede en verdriet? Hoe geven we uitdrukking aan onze zeer persoonlijke manier van in het leven staan, aan onze eigen levensovertuiging? Hoe geven we vorm aan een uitvaart tussen 'kerk en niets'?
Regeren tot over 'mijn lijk'Mijn reactie op een artikel naar aanleiding van het boek 'Doodeerlijk' van mevrouw Wouda in Trouw (6-11-'07) waarin zij pleit voor het tot in detail regisseren van de eigen uitvaart.Stelling: 'wanneer alles tot in detail wordt voorgeschreven ontneem je de nabestaanden een belangrijk deel van de rouwverwerking’! Wat is het toch dat mensen aanjaagt om alles tot in detail te moeten regelen voor hun uitvaart? Doorgeschoten individualisme? Controle tot voorbij de dood? Macht, angst of zorg om mensen de last van 'mijn dood zijn' uit handen te nemen? Angst dat er niemand voor hen wil zorgen na de dood? Angst dat er niets moois gezegd of gedaan zal worden? Wat zegt dit over de wijze waarop zij in het leven staan, over hun relaties met hun directe naasten? Het leven loslaten bij het sterven betekent ook de controle loslaten en het uit handen geven van de laatste verzorging. Deze laatste verzorging wordt sinds mensenheugenis door andere mensen gedaan, waarom kunnen we dat ineens niet meer aan hen toevertrouwen? Is het echt goed voor de rouwverwerking dat alles is voorgeschreven? Of dat op schrift wordt gesteld hoe je over diverse zaken (onopgeloste conflicten) dacht? Het lijkt mij dat dit ook of juist stagnerend kan zijn wanneer moeder of vader postuum wéér met zijn of haar mening over deze zaken op de proppen komt. Je bent als nabestaande machteloos want je kunt niet meer reageren, je kunt het gesprek niet meer aangaan. |
Uit mijn eigen leven herinner ik me mijn oma die wanneer de familie bij elkaar was steeds moest huilen. Dan werd er door de andere volwassenen gereageerd met 'Zit je nou alweer te huilen, dat helpt toch niet hoor'. Als kind begreep ik daar niets van. Pas veel later ontdekte ik dat haar eerste man op één en dertig jarige leeftijd plotseling overleden is. Zijzelf was acht maanden zwanger van haar tweede zoon. Drie en een half jaar later is deze zoon overleden aan een hersenvliesontsteking. Toen begreep ik haar verdriet. Nooit werd er over gesproken.